Neuropsychologie van poker (3) - Dopamine, energie en concentratie
Inleiding
In dit artikel:
- Hoe een neurotransmitter met de naam dopamine, je stemming controleert
- Waarom een gezonde dopaminespiegel voor jou als pokerspeler belangrijk is
- Op welke manier je een gezonde dopaminespiegel kunt bereiken
Wanneer stop je met tilten? De begrippen poker en winst zouden zoveel beter samengaan wanneer je eindelijk zou kunnen ophouden met eerst onnodig chips te verkwisten. Je besteedt zoveel tijd aan leren en de voorbereiding van de sessies, door discussies en analyseren, en probeert steeds je skills te verbeteren om je tegenstander werkelijk te slopen.
En toch vindt vaak minstens eenmaal per sessie een stack de weg naar het midden en van daaruit direct naar de handen van de tegenstander. Ondertussen bekijk je dit alles met een mix van ontzetting en verwondering en vraag je je af waarom je juist deze move hebt gemaakt, waarvan je weet dat hij heel zeker niet de juiste was. Dit fenomeen is maar al te reëel en bekend, en toch begrijpen de meeste pokerspelers de achterliggende fysiologische mechanismen niet, die dit gedrag oproepen.
Je tilt, je stemming, je energielevel, je spanning, je angst en zelfs je geslachtsdrift worden geregeld door een neurotransmitter met de naam dopamine. Het is een fysieke reactie op stress, die je voorouders heeft geholpen om te overleven en te veranderen in de pokerspelende cyborg die je vandaag bent.
Hoe dopamine in de hersenen werkt
De hersenen zoals je die kent, is een verzameling van cellen die neuronen heten en hun cellichamen en uitstulpingen aan andere neuronen vastknopen. Bundels van deze verbindingen in bepaalde geactiveerde zenuwbanen, zijn georganiseerd tot conceptuele banen. Dopamine speelt weliswaar slechts bij een paar van deze zenuwbanen een rol, maar daarvoor is zijn activiteit wel iedere keer van grote betekenis. De motorische zenuwbaan wordt gezien als een motorische lus door een subcorticale regio, met de naam basaalganglion, die je fysieke conditie beïnvloedt en door lichamelijke activiteit wordt veranderd.
De limbische lus loopt door het limbisch systeem, de voor emoties verantwoordelijke regio in je subcortex, en strekt zich uit tot in je voorhoofdskwabben. In deel 4 zullen we tevens een aantal beloningszenuwbanen bespreken, die dopamine gebruiken om je jezelf na een winst goed te laten voelen en die je na een nederlaag teneerdrukken en potentieel obsessief maken.
Zoals je je herinnert, is dopamine in de voorhoofdskwabben van je de hersenen hoog-actief. Je bekwaamheid om rationeel te denken, te plannen, vooruit te zien en soeverein te blijven, is het gevolg van de activiteit van dopamine. Een voldoende spiegel van deze neurotransmitter houden, is niet alleen voor je succes bij poker van belang, maar ook voor je algemene, fysieke en mentale welbevinden. Zoals je misschien al hebt geraden werkt dopamine niet alleen, maar direct en indirect in verbintenis met zijn soortgenoten.
Noradrenaline is een hormoon dat uit dopamine wordt gesynthetiseerd. In feite werd bij de ontdekking aangenomen dat dit de hoofdfunctie van dopamine is. Ondertussen weten we echter beter en waarderen we zijn complexiteit en veelzijdigheid. De betrekking tussen deze beide neurotransmitters is toch heel belangrijk en relevant voor je pokerspel.
Je voorouders, die volgens de evolutietheorie ongeveer 150.000 – 250.000 jaar geleden als homo sapiens leefden, dankten hun overleven voornamelijk aan hun reactie op stress. Wanneer ze met een gevaar of een andere substantiële stressfactor werden geconfronteerd, die ze tot de aanval of in de verdediging dwong, vond in hun lichaam het zogenaamde “fight-or-flight”-programma plaats.
Zodra je lichaam zich voorbereidt op een beslissende reactie om óf aan te vallen, óf weg te lopen, wordt noradrenaline vrijgegeven, wat een verhoging van de bloeddruk en de bloedsomloop tot gevolg heeft. Bovendien wordt een grote hoeveelheid glucose verdeeld, om je reactie te stimuleren en je lichaam op serieus gevaar voor te bereiden. Precies deze reactie zou het je voorouders mogelijk hebben gemaakt om hun prooi te volgen en vervolgens te vangen.
Wanneer een roofdier naderde, konden ze snel vluchten en het gevaar ontwijken. Deze reeksen waren dus beslissend voor het overleven van je voorouders en zijn het vandaag nog steeds. (On)gelukkigerwijs werken dezelfde processen ook vandaag nog in je lichaam. Toch kunnen de stressfactoren tegenwoordig heel anders zijn dan die van je voorvaderen. Je lichaam is gericht op overleven en daar het pure overleven vandaag een erg eenvoudige zaak is, worden deze reacties in relatief triviale situaties opgeroepen.
De laatste keer dat je ruzie had met een geliefd persoon, heb je heel waarschijnlijk een aantal van de volgende symptomen vertoond. Je hart ging sneller kloppen en misschien heb je ook gezweet en licht getrild. Je hebt de oncontroleerbare drang gevoeld om je uitspraken steeds verder toe te spitsen tot een beweging naar, of juist weg van je sociale tegenstander. Het is in principe dezelfde reactie als je lichaam laat zien wanneer je aan de pokertafel met een stressfactor wordt geconfronteerd.
Met een dergelijke dramatische reactie is het dan ook geen wonder dat je je stack wegtilt, wanneer je foute folds maakt, of nog erger: verliesgevende bets en raises speelt. Deze met stress samengaande biologische processen hebben voor- en nadelen, die je door het kennen van hun uitwerkingen kunt compenseren.
Volgepompt met bloed, en op alles voorbereid, kan je hogere noradrenalinespiegel je hersenen aan de pokertafel helpen. De opwindingstoestand waarin je jezelf op dat moment bevindt, verhoogt je concentratie en opmerkzaamheid. Je voelt je meer wakker en meer tegenwoordig van geest, wat zeker de voorkeur heeft boven een duf spel op de automatische piloot, waarbij je half slaapt. Zoals je echter zult vaststellen, verbergt een overmatige spanning ook risico’s en maakt deze hoge opwindingstoestand je gevoeliger ten opzichte van extra stressfactoren aan de pokertafel.
Een voorbeeld verduidelijkt dit misschien het best. Je speelt 5/10 No-Limit Hold'em aan een 6-max tafel. Eigenlijk zelfs aan vier tafels tegelijkertijd. Klinkt winstgevend? Dat kan natuurlijk, maar wat zou er gebeuren wanneer je net een preflop all-in met QQ tegen AK hebt verloren?
Geen paniek dit komt heel vaak voor en je bent allang gewend aan preflop coinflips. Je spel gaat zonder grote verandering verder. 30 seconden later ga je opnieuw preflop all-in, dit keer met KK. Je verliest tegen de AA van je tegenstander. Nu doet het al wat meer pijn. “Dat is gewoon weer mijn typische pech” kun je misschien denken. Misschien verander je nu je plaats aan tafel. “Allemaal al meegemaakt” denk je, maar je hersenen merken de uitwerkingen al. Je brein kan bij dit niveau van neuronale activiteit geen verschil maken tussen een mogelijke aanvaller achter de volgende hoek en het verlies van twee coinflips aan de pokertafel.
Het zijn gewoon te veel stressfactoren, die een reactie uitlokken en het lichaam tot reacties dwingen. Ondanks dat speel je verder je A-game en blijf je gelaten. Twee minuten later tref je een set en verheug je je er al op om je verliezen weer goed te maken. Je check/callt op de flop en turn en check/raiset dan de river, die je tegenstander meteen callt. Je korte ogenblik van volle blijdschap verandert in pure ontzetting wanneer je tegenstander een hogere set laat zien en wint. Je reactie daarop valt nu toch dramatischer uit. Misschien kijk je even weg van de monitor en trek je een grimas. Je trekt je schouders wat verder op en kromt je tot slechts een paar centimeter van je toetsenbord. Je hartslag gaat nog wat verder omhoog.
Als professioneel pokerspeler schud je even kort en speel je verder je A-game. Maar je lichaam heeft nu andere plannen. Het is zonder dat je het weet al begonnen met het verspreiden van grote hoeveelheden noradrenaline. Ineens voel je jezelf veel dynamischer en toch alert, oplettend en geïrriteerd – misschien iets té opgewonden. Je speelt verder en of je het merkt of niet, neem je de beslissingen sneller. Je drukt sneller op de buttons en denkt niet meer zo goed na. Misschien red je het om verder winstgevend te spelen, maar zeker niet zo winstgevend als voor het begin van je sessie.
Dit voorbeeld mag misschien niet voor 100% op jou van toepassing zijn. Misschien heeft je lichaam aan één stack voldoende om deze reactie te scheppen, of misschien ook tien stacks. Dat is bij iedereen verschillend. Je skill-level en je fysiologische constitutie kunnen hier grote verschillen in maken. Ondanks dat zijn je lichaam en je hersenen onderworpen aan realistische fysieke veranderingen, die door de gebeurtenissen aan de pokertafel worden opgeroepen en je spel en je daaruit resulterende winsten, nadelig beïnvloeden. Het is van beslissende betekenis om te begrijpen hoe dit precies gebeurt. Zo kun je niet alleen je spel dienovereenkomstig aanpassen, maar ook de invloeden van deze mechanismen begrijpen en je optimum als pokerspeler bereiken.
De betekenis van een gezonde dopaminepiegel
Daarbij is sporten belangrijk, niet alleen om algemene gezondheidsredenen, maar ook omdat het als atleet noodzakelijk is. Immers, ja: pokerspelers zijn in principe ook atleten. Oké, je hoeft misschien geen rondjes te lopen of anderen lichamelijk te overtreffen, maar toch is vooral online poker zowel geestelijk als lichamelijk zeer veeleisend. Ik hoef je er waarschijnlijk niet van te overtuigen dat online poker veeleisend is voor geest en lichaam, want dat zul je al wel weten. Als atleet zul je ook wel dienovereenkomstig trainen? Je traint toch, of niet dan? Wanneer het antwoord hierop geen duidelijk “ja” is, gevolgd door een gebalde vuist, dan wordt het voor jou de hoogste tijd om in beweging te komen.
Je hebt al kunnen lezen dat dopamine het motorisch systeem beïnvloedt. Dit banensyteem reikt tot in de voorhoofdskwabben. Daarom zou lichamelijke activiteit over het algemeen ook de dopaminespiegel in onze voorhoofdskwabben moeten verhogen. Gelukkig is dit ook precies wat er in werkelijkheid gebeurt. Het werd zelfs bewezen dat 10 minuten lopen al genoeg is om je energielevel voor de volgende één tot twee uren te verhogen, terwijl je juist spanning en traagheid afbouwt. Het lopen moet weliswaar geen losse zondagmiddagwandeling zijn, maar een kilometers lange wedstrijd hoeft het ook weer niet te zijn. De snelheid waarmee je iedere morgen naar je kantoor gaat, is compleet voldoende.
Wacht even! Je hoeft helemaal niet elke morgen naar kantoor. Ik was helemaal vergeten hoe gelukkig jij bent. Toch zal een beetje beweging je motorische leidingen in de hersenen stimuleren en je traagheid door het verspreiden van dopamine, voor uren wegblazen, en je mentale en lichamelijke energie doen stijgen. En dat alles door slechts een beetje te lopen. Stel je eens voor wat je met regelmatige bezoeken aan een fitnesscentrum, zwemmen, lopen, fietsen, balspelen, klimmen, of andere activiteiten kunt bereiken. Een zaak die je in fitness-studio's zeker kunt leren, is dat je definitief een nieuw en beter 'zelf' kunt bereiken.
Nu kun je jezelf misschien het volgende afvragen: “Maar Ali, wanneer dopamine met de synthese van noradrenaline te maken heeft, zou dan een hogere dopaminespiegel niet tot gevolg hebben, dat ook de noradrenaline-spiegels stijgen en daarmee ook de negatieve fysiologische gevolgen voor ons pokerspel?” Goede opmerking, maar een hogere dopaminespiegel betekent niet automatisch een extra aan noradrenaline.
Zoals je al hebt geleerd, is dopamine in veel verschillende hersensystemen betrokken. Inderdaad kan een gezonde dopaminespiegel stress terugdringen, je zelfvertrouwen versterken, de stemming verbeteren en de draagkracht verhogen. Een regelmatig trainingsprogramma kan je meer bestand maken ten opzichte van stressfactoren en dus de ‘fight-or-flight’-reactie verhinderen. Het is nog niet bekend of dit gebeurt door een werkelijke vermindering van de fysiologische niveau’s van stresshormonen, of door het aanleggen van een basis die meer weerstand geeft. Het is echter zeker dat een actieve levensstijl een hogere dopaminespiegel tot gevolg heeft, spanning en angst vermindert en de weerstandscapaciteit verhoogt.
Dopamine kan dus helpen bij het voorkomen van tilt. Maar wat kan het nog meer? Net zoals bij serotonine profiteert ook hier de farmaceutische industrie van medicamenten, die de dopaminespiegel verhogen. De hoofdreden daarvoor is dat dopamine de stemming verbetert. Een gezonde dopaminespiegel laat je gelukkiger, gecontroleerder en rationeler zijn. Bovendien kun je, naast het verhogen van de zelfcontrole, ook rekenen met verhoogde opmerkzaamheid en concentratie. Er is dus het een en ander waarop je jezelf met een dopaminestoot kunt verheugen. Maar wat gebeurt er wanneer de dopaminespiegel te laag is?
Behalve de tegenstellingen van de hierboven genoemde aspecten, dus een verminderde concentratie en opmerkzaamheid, verlies van zelfcontrole en grotere vatbaarheid voor stressfactoren, zijn er nog verdere uitwerkingen. Depressies zijn veel voorkomende gevolgen van een lage dopaminepiegel. Bovendien word je minder gedreven en ongecoördineerder. Om het nog een keer te herhalen: Lichamelijke activiteit activeert dopamine in je motorische zenuwbanen, verbetert je stemming en bevordert verdere activiteiten. Het is een soort sneeuwbal-effect. Zodra je van de bank afkomt en begint met lopen, bemerk je misschien de behoefte om te joggen en daarna te voetballen of iets dergelijks. Het motiveert je om actiever te worden en een algemeen hoger energielevel te bereiken.
Ongezond lage dopaminespiegels kunnen ook negatieve uitwerkingen hebben op het episodisch geheugen. Dit is het geheugen waarmee je autobiografische gebeurtenissen herinnert, zoals bijvoorbeeld vroegere tijden, plaatsen en gegevens. Met betrekking tot poker kan dit betekenen dat je herinnering aan de context van een pokerhand vertroebeld is. Dit zou heel belangrijk kunnen zijn. Wanneer je tegen een bepaalde tegenstander terug had kunnen denken aan meerdere factoren van een hand van twee dagen geleden, dan zou de analyse van zijn range beslissend anders uitvallen. Of je had misschien een andere indruk van je eigen image, dat alleen deze bepaalde tegenstander van je heeft. En nog belangrijker is dat te weinig dopamine je handelingsfuncties beïnvloedt.
Een handelingsfunctie is een aangenomen concept over hoe je hersenen functioneren. Het zijn mechanismen van een hogere orde, die toegepast worden om belangrijke cognitieve processen en mentale flexibiliteit aan te sturen. Cognitie heeft hierbij betrekking op gedachten en informatieverwerking. Dus kan een verminderde dopaminespiegel het abstract denken bemoeilijken, regelmatigheden moeilijk laten herkennen, de juiste acties moeilijk uitvoerbaar laten zijn en het verhinderen dat foute acties gebruikt worden. Dit speelt bij het poker allemaal een grote rol.
Om snel meerdere abstracte concepten te verwerken, terwijl je de contextuele aanwijzingen uit vorige handen erin betrekt om een read op te stellen, deze informatie gebruikt om daaruit een regel af te leiden, die de eigen handeling beïnvloedt en dan tenslotte te garanderen dat je een verstandige, niet-irrationale handeling uitvoert, is compleet afhankelijk van de dopaminepiegel.
Om nauwkeuriger te zijn, zijn het onze voorhoofdskwabben, zoals je je vast herinnert, die de dopamine gebruiken om complexe gedachtengangen aan te gaan, die nodig zijn voor een winstgevend pokerspel.
Nu kun je zeker begrijpen waarom, en op welke manier dopamine voor je succes bij poker zo'n grote rol speelt. Wat kan er, behalve lichamelijke activiteit, nog worden ondernomen om de dopaminespiegel langdurig op een gezond niveau te brengen? Wat kan er nog worden gedaan om er van verzekerd te zijn dat onze beslissingen bij poker vanuit de juiste conditie worden genomen?
Ten eerste kan het tijdstip er een grote invloed op hebben. Na het ontwaken heb je het laagste energie- en stemmingsniveau van de hele dag. Beide stijgen dan tot de namiddag en dalen dan weer tot je naar bed gaat. Daaruit kun je misschien concluderen dat de late ochtend tot de vroege avond, de beste tijd is om je A-game te kunnen spelen. Dat is over het algemeen ook niet fout.
Toch is er nog meer over te zeggen, want je fysiologie spreekt ook nog een woordje mee. Studies hebben laten zien dat er ochtend- en nachtmensen zijn. De eerste lossen intellectuele opgaven ‘s ochtends beter op en de laatsten eerder ‘s avonds. Door oefening en analyse kun je uitvinden tot welk type je behoort. Over het algemeen kun je zeggen dat, onafhankelijk van de fysiologie, de late morgen en de vroege namiddag de tijd is waarop je het rustigste en het meest ontspannen bent.
Er is echter nog een andere manier om je dopaminespiegel onder een gezonde grens te drukken. Stress, of dat nou wel of niet als gevolg van sociale of andere problemen is, kan hem verlagen. Slechte voeding, slaapgebrek, drugs, alcohol, caffeïne en ook suiker, verlagen je dopaminepiegel. Die ene koffie met een donut voor een sessie is dus niet het beste idee. Ook isolatie kan de dopaminespiegel verlagen en over het algemeen de activiteit in de voorhoofdskwabben verkleinen.
Daar komt ook bij dat een lagere dopaminespiegel je geslachtsdrift hindert. En wat kun daartegen doen? Seks verhoogt je dopaminespiegel en je stemming. Je moet dus meer seks hebben, wat zeker geen probleem zal zijn. Ook bepaalde voedingsmiddelen kunnen helpen. Amandelen, avocado’s, bananen en melkproducten, limabonen, pompoenpitten en sesamzaad verhogen de dopaminepiegel. Blijf dus van zoetigheid af en kijk eens rond in een reformzaak.
Samenvatting
We hebben het allemaal wel beleefd: We waren teleurgesteld en lusteloos, humeurig en gespannen, gevoelig en gestresst. Energie is moeilijk te krijgen, vooral wanneer het aan de tafels niet bijzonder goed loopt. Het is een stukje harde arbeid om jezelf opnieuw echt te motiveren. Een zeer intensief sport- en werkplan uitvoeren en je weer gezond eten, verlangt tijd en discipline.
Gelukkig draait het volgende deel van deze serie nou net om de factoren 'motivatie en discipline'. Tot dan toe kun je jezelf verheugen over het feit dat het optillen van je eigen achterwerk en de verbetering van je mentale conditie, net zoals de stijging van je pokerwinsten, een eigen wetenschap is. Het is een getallenspel, waarin je jouw kennis als wapen gebruikt en waarin dopamine het doel is.
Wanneer je jezelf nu voorstelt wat er in de komende dagen zou kunnen gebeuren, wees daar dan blij mee. Hoewel er een heleboel werk voor je ligt, begint alles met slechts een paar meter lopen. Je zult toch niet nog altijd voor de computer zitten. Of wel soms?
